آیتالله سید جعفر سیدان در جلسه شرح کتاب توحید شیخ صدوق اظهار کردند: روش صحیح فهم معارف توحیدی، حرکت بر اساس تعقل است؛ آن چه میزان برای شناخت است عقل است، حس مهم است اما میزان نیست.
ایشان ادامه دادند: همین فهم و درکی که هر انسان عاقلی این حقیقت را در خود مییابد و با حرکت عقلانی انسان به اثبات خداوند متعال میرسد و بعد از اثبات خداوند متعال با همین حرکت عقلانی به وحی میرسد.
مدرس حوزه علمیه خراسان افزودند: وقتی به وحی رسیدیم این منبع علم بی خطاست و به حکم همان عقل لازم و شایسته است که برای شناخت از این منبع استفاده کنیم و عقل خود را در استفاده از این منبع وسیع و بی خطابه کار بگیریم؛ در نتیجه میزان، تعقل در وحی است.
آیتالله سیدان تصریح کردند: وقتی می گویند از منبع وحی استفاده کنیم به این معنی نیست که عقل را کنار بگذاریم بلکه حاکمیت عقل یعنی فهم روشن؛ آن چه در وحی است به چند بخش تقسیم میشود، بعضی از مسائل موجود در وحی مسائلی است که عقل ما به خوبی آن را میفهمد.
ایشان فرمودند: در وحی، ضد عقل وجود ندارد و آن جا که به نظر میرسد وحی، ضد عقل است، اگر توجه بیشتری در وحی کنیم میبینیم که در خود وحی توجیه مسئله شده است.
آیتالله سیدان با اشاره به باب هفتم از کتاب توحید شیخ صدوق افزودند: امام باقر علیه السلام فرمودند که جایز است خداوند را شیء بگوییم به این معنی که نفی و انکار خداوند نباشد و البته این مثل بقیه اشیاء نیست و باید از حد تشبیه خارج شویم و به چیزی تشبیه نکنیم.
مدرس حوزه علمیه خراسان با شرح حدیثی از امام صادق علیه السلام اظهار کردند: شیء یعنی خدا هست و انکار نمیشود و به هیچ چیز تشبیه نمیشود؛ با گفتن شیء باید به این توجه کرد که خدا وجود دارد و در اصطلاح واجب الوجود است.
ایشان فرمودند: خداوند جدا از خلق است و این نه به معنی جدایی مکانی است بلکه به معنی جدایی حقیقی است و خدا مخلوط با خلق نیست و خالق و مخلوق دو حقیقت متباین هستند؛ یک حقیقت غنی بالذات است و دیگری فقیر بالذات است.
آیت الله سیدان ادامه دادند: هر آن چه غیر خداوند است مخلوق است هر آن چه از عوالم نوری و غیر نوری، عقلانی و غیرعقلانی همه مخلوق است و تنها ذات مقدس اوست که مخلوق نیست.
ایشان اضافه کردند: آنچه مصداق مثل بودن و شباهت داشتن باشد، در رابطه با ذات پروردگار نیست و گفته میشود «لیس کمثله شیء» اگر چنان چه چیزی شبیه خدا باشد لازم است که ترکیب در خدا باشد و اشتراک و امتیازی وجود داشته باشد؛ هر مرکبی نیازمند است و نمیتواند قائم بذات باشد.
آیتالله سیدان فرمودند: در احادیث تاکید بر آن است که به خداوند شیء گفته میشود اما ساخته شده نیست؛ ذات مقدس حضرت حق با هیچ چیز شباهت ندارد و نتیجه این که این مباحث و احادیث موضع گیری است در رابطه با مبانی بشری که قائل به عینیت هستند.